<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Cognition</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Cognition"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Cognition rootpage-Cognition skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Cognition</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">
<p>La <b>cognition</b> est l'ensemble des processus mentaux qui se rapportent à la fonction de <a href="Connaissance" title="Connaissance">connaissance</a> et mettent en jeu la <a href="M%C3%A9moire_(psychologie)" title="Mémoire (psychologie)">mémoire</a>, le <a href="Langage" title="Langage">langage</a>, le <a href="Raisonnement" title="Raisonnement">raisonnement</a>, l'<a href="Apprentissage" title="Apprentissage">apprentissage</a>, l'<a href="Intelligence" title="Intelligence">intelligence</a>, la <a href="R%C3%A9solution_de_probl%C3%A8mes" class="mw-redirect" title="Résolution de problèmes">résolution de problèmes</a>, la <a href="Prise_de_d%C3%A9cision" title="Prise de décision">prise de décision</a>, la <a href="Perception" class="mw-redirect" title="Perception">perception</a> ou l'<a href="Attention" title="Attention">attention</a>. Ces processus cognitifs ont été mis au jour par un petit groupe de psychologues de <a href="Universit%C3%A9_Harvard" title="Université Harvard">Harvard</a> dans les années 1955-1960, notamment autour de <a href="Jerome_Bruner" title="Jerome Bruner">Jerome Bruner</a><sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et de <a href="George_Armitage_Miller" title="George Armitage Miller">George Miller</a><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> dans ce qui a été désigné comme la « révolution cognitive »<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Critiques vis-à-vis des échecs du <a href="B%C3%A9haviorisme" class="mw-redirect" title="Béhaviorisme">béhaviorisme</a> d'alors qui interdisait toute hypothèse sur le fonctionnement mental, ils vont, au contraire, en actifs témoins de la <a href="Cybern%C3%A9tique" title="Cybernétique">cybernétique</a> naissante, modéliser le fonctionnement de la pensée sous forme de régulation permanente entre perceptions et actions et l'unifier, en termes d'apprentissages informatifs et adaptatifs, à l'ensemble des <a href="Processus_(psychologie)" title="Processus (psychologie)">processus mentaux</a>, y compris les émotions et la fonction <a href="Affect" title="Affect">affective</a>, traditionnellement séparée des processus de (re)connaissance et supposée réservée (à tort) aux uniques thèses psychanalytiques<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[<abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr> souhaitée]</sup>.
</p><p>Aujourd'hui, le terme <i>cognition</i> peut également être utilisé pour désigner non seulement les processus de <a href="Traitement_de_l'information" title="Traitement de l'information">traitement de l'information</a> dits « de haut niveau » tels que le raisonnement, la mémoire, la prise de décision et les <a href="Fonctions_ex%C3%A9cutives" title="Fonctions exécutives">fonctions exécutives</a> en général mais aussi des processus plus élémentaires comme la perception, la <a href="Mouvement_(anatomie)" title="Mouvement (anatomie)">motricité</a> ainsi que les <a href="%C3%89motion" title="Émotion">émotions</a>. Par exemple, selon <a href="Ant%C3%B3nio_Dam%C3%A1sio" title="António Damásio">António Damásio</a>, dans son livre <i><a href="L'Erreur_de_Descartes_%3A_la_raison_des_%C3%A9motions" title="L'Erreur de Descartes : la raison des émotions">L'erreur de Descartes</a></i>, les émotions font partie des fonctions cognitives car le raisonnement et la prise de décision ne peuvent pas se faire sans les émotions<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>La cognition est souvent étendue au-delà du seul cadre de la <a href="Pens%C3%A9e" title="Pensée">cognition humaine</a> pour inclure tous les processus « <a href="Intelligence" title="Intelligence">intelligents</a> » y compris chez les animaux non humains ou mis en œuvre au sein de <a href="Syst%C3%A8me" title="Système">systèmes</a> artificiels, comme les <a href="Ordinateur" title="Ordinateur">ordinateurs</a>.
</p><p>Les <a href="Sciences_cognitives" title="Sciences cognitives">sciences cognitives</a> rassemblent l'ensemble des domaines scientifiques consacrés à l'étude de la cognition, notamment les <a href="Neurosciences" title="Neurosciences">neurosciences</a>, la <a href="Psychologie" title="Psychologie">psychologie</a>, la <a href="Linguistique" title="Linguistique">linguistique</a>, l'<a href="Intelligence_artificielle" title="Intelligence artificielle">intelligence artificielle</a>, les <a href="Math%C3%A9matiques_appliqu%C3%A9es" title="Mathématiques appliquées">mathématiques appliquées</a> à la <a href="Mod%C3%A8le_math%C3%A9matique" title="Modèle mathématique">modélisation</a> des fonctions mentales, l'<a href="Anthropologie" title="Anthropologie">anthropologie</a> et la <a href="Philosophie_de_l'esprit" title="Philosophie de l'esprit">philosophie de l'esprit</a>. Cette recherche transdisciplinaire est souvent fédérée par des hypothèses relatives à la nature de la cognition, conçue comme <a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/simulation" class="extiw external" title="wikt:simulation">simulation</a>, comme manipulation formelle de <a href="Symbole" title="Symbole">symboles</a> ou encore comme une propriété <a href="%C3%89mergence" title="Émergence">émergeant</a> des <a href="Syst%C3%A8me_complexe" title="Système complexe">systèmes complexes</a>.
</p><p>La définition exacte de la cognition et des relations entre activités mentales et cérébrales (le « <i><a href="Probl%C3%A8me_corps-esprit" title="Problème corps-esprit">Problème corps-esprit</a></i> ») reste l'objet de nombreux débats dans les sciences contemporaines (<a href="Psychologie" title="Psychologie">psychologie</a>, <a href="Intelligence_artificielle" title="Intelligence artificielle">intelligence artificielle</a>, <a href="Philosophie" title="Philosophie">philosophie</a>, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr>). À la suite de la « <a href="R%C3%A9volution_cognitiviste" title="Révolution cognitiviste">révolution cognitiviste</a> », la perspective dominante depuis le milieu du <abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle regroupe sous le terme de <i>cognition</i> les fonctions dont est doté l'<a href="Esprit" title="Esprit">esprit</a> humain et par lesquelles nous construisons une <a href="Repr%C3%A9sentation_mentale" title="Représentation mentale">représentation</a> opératoire de la <a href="R%C3%A9alit%C3%A9" title="Réalité">réalité</a> à partir de nos perceptions, susceptible en particulier de nourrir nos raisonnements et guider nos actions. D'autres courants de recherche critiquent cette perspective représentationnaliste et caractérisent au contraire la cognition comme un phénomène essentiellement <a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/dynamique" class="extiw external" title="wikt:dynamique">dynamique</a> et <a href="%C3%89mergence" title="Émergence">émergent</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Cognition_froide_contre_cognition_chaude">Cognition froide contre cognition chaude</h2></div>
<p>Fondée sur la vision propre à la philosophie classique de l'<a href="%C3%8Atre_humain_(philosophie)" title="Être humain (philosophie)">être humain</a> <i>cogitans</i> puis inspirée par la <a href="Cognitivisme" title="Cognitivisme">métaphore du cerveau-ordinateur</a> issue de l'<a href="Intelligence_artificielle" title="Intelligence artificielle">intelligence artificielle</a>, l'étude de la cognition humaine s'est d'abord intéressée aux grandes fonctions de l'<a href="Esprit" title="Esprit">esprit humain</a>, comme le <a href="Raisonnement" title="Raisonnement">raisonnement</a>, la <a href="M%C3%A9moire_(psychologie)" title="Mémoire (psychologie)">mémoire</a>, le <a href="Langage" title="Langage">langage</a>, la <a href="Conscience" title="Conscience">conscience</a>… laissant de côté l'<a href="Affect" title="Affect">affect</a>, l'<a href="Instinct" title="Instinct">instinct</a> ou l'<a href="%C3%89thique" title="Éthique">éthique</a>.
</p><p>Toutefois, bien que nées de ce cadre conceptuel, les <a href="Sciences_cognitives" title="Sciences cognitives">sciences cognitives</a> ont assez rapidement brisé ce découpage en montrant les multiples interactions qu'il pouvait y avoir entre, par exemple, l'affect et la mémoire, l'éthique et le raisonnement, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr> Le titre du livre d'<a href="Ant%C3%B3nio_Dam%C3%A1sio" title="António Damásio">António Damásio</a>, <i>(<a href="#L'Erreur_de_Descartes">L'Erreur de Descartes</a>)</i> illustre cette évolution : contre <a href="Ren%C3%A9_Descartes" title="René Descartes">René Descartes</a>, qui voit la raison comme proprement humaine et détachée des autres composantes de l'homme, le <a href="Neurologie" title="Neurologie">neurologue</a> oppose une approche dans laquelle émotions et raisonnement interagissent. Par exemple, la mémorisation et l'apprentissage sont plus efficaces s'ils s'accompagnent d'un stimulus émotionnel<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. La distinction entre émotion et abstraction repose néanmoins sur une base neurologique. Ainsi, une grande partie des sujets souffrant d'une <a href="L%C3%A9sion_c%C3%A9r%C3%A9brale" title="Lésion cérébrale">lésion cérébrale</a> dans le <a href="Cortex_pr%C3%A9frontal" title="Cortex préfrontal">cortex préfrontal</a> sont incapables de réagir correctement à une situation émotionnelle, tout en étant parfaitement capables de raisonnements <a href="Pens%C3%A9e_abstraite" title="Pensée abstraite">abstraits</a>. L'influence des émotions sur les décisions intéresse l'<a href="%C3%89conomie_exp%C3%A9rimentale" title="Économie expérimentale">économie expérimentale</a>, qui a montré que les individus peuvent agir irrationnellement là où les théories économiques classiques postulent la rationalité des agents. Le terme cognition inclut donc aujourd'hui un ensemble très vaste de <a href="Processus_(psychologie)" title="Processus (psychologie)">processus mentaux</a>.
</p><p>Par ailleurs, les progrès effectués dans l'étude du <a href="Comportement_animal" title="Comportement animal">comportement animal</a> par l'<a href="%C3%89thologie_cognitive" title="Éthologie cognitive">éthologie cognitive</a> ont aussi contesté cette conception d'une cognition humaine en montrant que les animaux étaient aussi capables de raisonnement, de mémoire. À l'inverse, cette discipline a permis de mieux cerner les facultés cognitives propres à l'homme <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;"><span title="Ce passage nécessite une précision ; voir l'aide.">[Lesquelles ?]</span></sup>. Aujourd'hui, ces travaux s'inscrivent dans une perspective de la <a href="Darwinisme" title="Darwinisme">théorie de l'évolution</a> qui cherche à mieux comprendre comment sont apparues et ont évolué les différentes facultés cognitives.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Cognition_artificielle">Cognition artificielle</h2></div>
<p>Les progrès effectués dans l'étude de la cognition humaine et animale ont rapidement fait l'objet de transpositions partielles dans certains <a href="Syst%C3%A8me_d'information" title="Système d'information">systèmes d'information</a> et dans des applications de <a href="Gestion_des_connaissances" title="Gestion des connaissances">gestion des connaissances</a>.
</p><p>La métaphore souvent utilisée est celle du <a href="Traitement_de_l'information" title="Traitement de l'information">traitement de l'information</a>. Avec une entrée (<i><span class="lang-en" lang="en">input</span></i>), une évaluation (traitement, avec différentes étapes), une réponse ou sortie (<i><span class="lang-en" lang="en">output</span></i>).
</p><p>Le « traitement de l'information » est lié à au moins trois variables :
</p>
<ul><li>les événements cognitifs : les pensées accessibles facilement à la <a href="Conscience" title="Conscience">conscience</a> ;</li>
<li>les <a href="Perception" class="mw-redirect" title="Perception">perceptions</a> de la réalité ;</li>
<li>les schémas cognitifs : inconscients, croyances profondes, expériences, et représentations du monde.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Cognition_située_et_incarnée"><span id="Cognition_situ.C3.A9e_et_incarn.C3.A9e"></span>Cognition située et incarnée</h2></div>
<ul><li>Référence : Andy Clark<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> : <span class="ouvrage" id="1997"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <cite class="italique" lang="en">Being There : Putting Brain, Body, and World Together Again</cite>, The MIT Press, <time>1997</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www2.econ.iastate.edu/tesfatsi/BeingThere.AClark1998.EntireBook.pdf">lire en ligne</a> <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe">[PDF]</abbr>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Being+There&rft.pub=The+MIT+Press&rft.stitle=Putting+Brain%2C+Body%2C+and+World+Together+Again&rft.date=1997&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span>.</li>
<li>Pour développer cette notion, on peut entre autres se référer aux travaux des neurobiologistes <a href="Gerald_Edelman" title="Gerald Edelman">Gerald Edelman</a><sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, <a href="Francisco_Varela" title="Francisco Varela">Francisco Varela</a> et à sa théorie de l'<a href="%C3%89naction" title="Énaction">énaction</a><sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ou plus récemment <a href="Lionel_Naccache" title="Lionel Naccache">Lionel Naccache</a><sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Des_sciences_cognitives_à_la_science_de_la_cognition"><span id="Des_sciences_cognitives_.C3.A0_la_science_de_la_cognition"></span>Des sciences cognitives à la science de la cognition</h2></div>
<p>L'une des conséquences de ces interactions pluridisciplinaires, au sein de ce qu'on appelle, la cognition, est de changer de façon importante la façon dont s'organisent les thématiques de recherche en <a href="Sciences_cognitives" title="Sciences cognitives">sciences cognitives</a>. Celles-ci ne se structurent donc non plus seulement par rapport aux différents objets d'étude traditionnels des disciplines constitutives de ce domaine de recherche (les <a href="Neurone" title="Neurone">neurones</a> et le <a href="Cerveau" title="Cerveau">cerveau</a> pour les <a href="Neurosciences" title="Neurosciences">neurosciences</a>, les processus mentaux pour la psychologie, le <a href="Comportement" title="Comportement">comportement</a> animal pour l'<a href="%C3%89thologie" title="Éthologie">éthologie</a>, l'<a href="Algorithmique" title="Algorithmique">algorithmique</a> et la <a href="Mod%C3%A9lisation_des_donn%C3%A9es" title="Modélisation des données">modélisation</a> pour l'<a href="Informatique" title="Informatique">informatique</a>, <abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr>) mais aussi souvent autour des fonctions cognitives que l'on cherche à isoler les unes des autres. Des <a href="Chercheur" title="Chercheur">chercheurs</a> de plusieurs disciplines s'intéresseront collectivement, par exemple, à la <a href="M%C3%A9moire_(psychologie)" title="Mémoire (psychologie)">mémoire</a> ou au <a href="Langage_humain" title="Langage humain">langage</a>. Cette mutation se manifeste dans l'émergence du <a href="Mot" title="Mot">vocable</a> : <i><a href="Science_de_la_cognition" title="Science de la cognition">science de la cognition</a></i> qui traduit, ou revendique, le fait que ce domaine pluridisciplinaire est en passe de se constituer comme une <a href="Science" title="Science">science</a>, unifiée et à part entière.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap mw-references-columns"><ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="J.S.,_Goodnow,J.J.&_Austin,G.A.1956"><span class="ouvrage" id="Bruner,_J.S.,_Goodnow,J.J.&_Austin,G.A.1956"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Bruner, J.S., Goodnow,J.J.& Austin,G.A., <cite class="italique" lang="en">A study of thinking</cite>, New York, Wiley, <time>1956</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=A+study+of+thinking&rft.place=New+York&rft.pub=Wiley&rft.au=Bruner%2C+J.S.%2C+Goodnow%2CJ.J.%26+Austin%2CG.A.&rft.date=1956&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Bruner,J.S.1991"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Bruner,J.S., <cite class="italique" lang="en">Car la culture donne forme à l'esprit</cite>, Paris, Retz, <time>1991</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Car+la+culture+donne+forme+%C3%A0+l%27esprit&rft.place=Paris&rft.pub=Retz&rft.au=Bruner%2CJ.S.&rft.date=1991&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Alain2017"><span class="ouvrage" id="Delahousse,_Alain2017">Delahousse, Alain, « <cite style="font-style:normal">Jerôme S. Bruner, car l'interaction donne forme à la cognition…</cite> », <i>Les Cahiers Internationaux de Psychologie Sociale, (N° 113)</i>, <time>2017</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">85-119</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a> <span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/0777-0707">0777-0707</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Jer%C3%B4me+S.+Bruner%2C+car+l%27interaction+donne+forme+%C3%A0+la+cognition%E2%80%A6&rft.jtitle=Les+Cahiers+Internationaux+de+Psychologie+Sociale%2C+%28N%C2%B0+113%29&rft.aulast=Alain&rft.aufirst=Delahousse%2C&rft.date=2017&rft.pages=85-119&rft.issn=0777-0707&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Miller,G.A.,Gallanter,E.,Pribram,K.H.1960"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Miller,G.A.,Gallanter,E.,Pribram,K.H., <cite class="italique" lang="en">Plans and the Structure of behavior</cite>, New York, Holt, Rhineart & Winston, <time>1960</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Plans+and+the+Structure+of+behavior&rft.place=New+York&rft.pub=Holt%2C+Rhineart+%26+Winston&rft.au=Miller%2CG.A.%2CGallanter%2CE.%2CPribram%2CK.H.&rft.date=1960&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="H."><span class="ouvrage" id="Gardner,_H.">Gardner, H., <cite class="italique">Histoire de la révolution cognitive</cite>, Paris, Payot<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Histoire+de+la+r%C3%A9volution+cognitive&rft.place=Paris&rft.pub=Payot&rft.aulast=H.&rft.aufirst=Gardner%2C&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="G.A.2003"><span class="ouvrage" id="Miller,_G.A.2003"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Miller, G.A., « <cite style="font-style:normal" lang="en">The cognitive revolution: A historical perspective</cite> », <i><span class="lang-en" lang="en">Trends in Cognitive Sciences, 7(3)</span></i>, <time>2003</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">141-144</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=The+cognitive+revolution%3A+A+historical+perspective&rft.jtitle=Trends+in+Cognitive+Sciences%2C+7%283%29&rft.aulast=G.A.&rft.aufirst=Miller%2C&rft.date=2003&rft.pages=141-144&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="L'Erreur_de_Descartes"><a href="Ant%C3%B3nio_Dam%C3%A1sio" title="António Damásio">Antonio R. <span class="nom_auteur">Damasio</span></a> (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr> de l'anglais par Marcel Blanc), <cite class="italique">L'Erreur de Descartes : la raison des émotions</cite> [« <span class="lang-en" lang="en">Descartes'error</span> »], Paris, <a href="%C3%89ditions_Odile_Jacob" title="Éditions Odile Jacob">éditions Odile Jacob</a>, <time>2006</time>, <abbr class="abbr" title="troisième">3<sup>e</sup></abbr> <abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr> (<abbr class="abbr" title="première">1<sup>re</sup></abbr> <abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr> 1995), 368 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-7381-1713-9</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://osp.revues.org/748">présentation en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=L%27Erreur+de+Descartes&rft.place=Paris&rft.pub=%C3%A9ditions+Odile+Jacob&rft.edition=3&rft.stitle=la+raison+des+%C3%A9motions&rft.aulast=Damasio&rft.aufirst=Antonio+R.&rft.date=2006&rft.tpages=368&rft.isbn=2-7381-1713-9&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><span class="noarchive">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www2.cnrs.fr/presse/journal/1411.htm"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">L'émotion au service de la logique journal du CNRS</cite></a> »<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/http://www2.cnrs.fr/presse/journal/1411.htm">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www2.cnrs.fr/presse/journal/1411.htm">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/http://www2.cnrs.fr/presse/journal/1411.htm">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&q=cache:http://www2.cnrs.fr/presse/journal/1411.htm">Google</a> • Que faire ?)</sup></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Clark"><span class="ouvrage" id="Andy_Clark"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Andy Clark, « <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ed.ac.uk/profile/andy-clark"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Fiche professor</cite></a> », sur <span class="italique">ed.ac.uk</span></span></span>, The University of Edinburgh.</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="G.M.1992"><span class="ouvrage" id="Edelman,_G.M.1992">Edelman, G.M., <cite class="italique">Biologie de la conscience</cite>, Paris, Odile Jacob, <time>1992</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Biologie+de+la+conscience&rft.place=Paris&rft.pub=Odile+Jacob&rft.aulast=G.M.&rft.aufirst=Edelman%2C&rft.date=1992&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="RoschThompsonVarela1993"><span class="ouvrage" id="Eleanor_RoschEvan_ThompsonFrancisco_Varela1993">Eleanor Rosch, Evan Thompson et Francisco Varela (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr> de l'anglais), <cite class="italique">L'Inscription corporelle de l'esprit. Sciences cognitives et expérience humaine</cite>, Paris, Seuil, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « La couleur des idées », <time>1993</time>, 377 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-02-013492-6</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://intellectica.org/SiteArchives/archives/n23/23_14_Boudon.pdf">présentation en ligne</a>, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.seuil.com/ouvrage/l-inscription-corporelle-de-l-esprit-sciences-cognitives-et-experience-humaine-eleanor-rosch/9782020134927">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=L%27Inscription+corporelle+de+l%27esprit.+Sciences+cognitives+et+exp%C3%A9rience+humaine&rft.place=Paris&rft.pub=Seuil&rft.aulast=Rosch&rft.aufirst=Eleanor&rft.au=Evan+Thompson&rft.au=Francisco+Varela&rft.date=1993&rft.tpages=377&rft.isbn=2-02-013492-6&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.seuil.com%2Fouvrage%2Fl-inscription-corporelle-de-l-esprit-sciences-cognitives-et-experience-humaine-eleanor-rosch%2F9782020134927&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span></span> <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr>.</span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="L.2010"><span class="ouvrage" id="Naccache,_L.2010">Naccache, L., <cite class="italique">Perdons nous connaissance ?</cite>, Paris, Odile Jacob, <time>2010</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Perdons+nous+connaissance+%3F&rft.place=Paris&rft.pub=Odile+Jacob&rft.aulast=L.&rft.aufirst=Naccache%2C&rft.date=2010&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ACognition"></span></span></span>.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Voir_aussi">Voir aussi</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.revuelabyrinthe.org/sommaire744.html">Revue <i>Labyrinthe</i> <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 20 « La cognition »</a> (2005).</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<div style="column-count:3;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li><a href="Flexibilit%C3%A9_cognitive" title="Flexibilité cognitive">Flexibilité cognitive</a></li>
<li><a href="Att%C3%A9nuation_des_biais_cognitifs" title="Atténuation des biais cognitifs">Atténuation des biais cognitifs</a></li>
<li><a href="Biais_cognitif" title="Biais cognitif">Biais cognitif</a></li>
<li><a href="Cerveau_artificiel" title="Cerveau artificiel">Cerveau artificiel</a></li>
<li><a href="Cognition_quantique" title="Cognition quantique">Cognition quantique</a></li>
<li><a href="Cognition_sociale" title="Cognition sociale">Cognition sociale</a></li>
<li><a href="Combinatoire_s%C3%A9mantique" title="Combinatoire sémantique">Combinatoire sémantique</a></li>
<li><a href="Entendement" title="Entendement">Entendement</a></li>
<li><a href="Intelligence_animale" title="Intelligence animale">Intelligence animale</a></li>
<li><a href="Intelligence_humaine" title="Intelligence humaine">Intelligence humaine</a></li>
<li><a href="Intuition" title="Intuition">Intuition</a></li>
<li><a href="M%C3%A9moire_(sciences_humaines)" title="Mémoire (sciences humaines)">Mémoire</a></li>
<li><a href="Mod%C3%A8le_cognitif" title="Modèle cognitif">Modèle cognitif</a></li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li class="mw-empty-elt"></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à la santé</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D003071"><span class="lang-en" lang="en">Medical Subject Headings</span></a></li> </ul></span> </li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notices dans des dictionnaires ou encyclopédies généralistes</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.britannica.com/topic/cognition-thought-process"><i>Britannica</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ne.se/uppslagsverk/encyklopedi/lång/kognition"><i>Nationalencyklopedin</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.universalis.fr/encyclopedie/cognition/"><i>Universalis</i></a></li> </ul></div></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span> : <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11931219p">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11931219p">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/sh85027742">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/4031630-0">GND</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00568520">Japon</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007284035305171">Israël</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=ph124477">Tchéquie</a></span></li> </ul></div></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://u821.lyon.inserm.fr/index.php">Laboratoire Dynamique cérébrale et cognition de Lyon</a> (Ce laboratoire étudie la dynamique des réseaux d'<a href="Aire_c%C3%A9r%C3%A9brale" title="Aire cérébrale">aires cérébrales</a> en jeu dans des fonctions mentales, <a href="Sens_(physiologie)" title="Sens (physiologie)">sensorielles</a> et cognitives du cerveau humain (analyse de scènes auditives, visuelles, ou multi-sensorielles, lecture, mémoire, apprentissage, perception de la musique (<a href="Amusie" title="Amusie">amusie</a>) et cognition sociale). Il étudie aussi les dysfonctionnements du cerveau de patients en neurologie et psychiatrie ; avec approches pluridisciplinaires associant neurosciences cognitives, <a href="Imagerie_c%C3%A9r%C3%A9brale" title="Imagerie cérébrale">neuroimagerie</a> fonctionnelle et <a href="Neurosciences" title="Neurosciences">neurosciences</a> cliniques.</li></ul>
<div class="navbox-container" style="clear:both;">
</div>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la psychologie</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des neurosciences</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-08-04" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Cognition&oldid=227855919">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>